2026'da onaylanmış 93 tezde kaynakça denetimi
YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde 2026 yılında onaylanmış tezler arasından rastgele seçilen 100 tezden kaynakçası okunabilen 93 tezin tamamını denetledik. 59 farklı üniversiteye ait bu tezlerdeki 14.888 kaynağın her biri açık bilimsel veri tabanlarıyla tek tek karşılaştırıldı.
Temel bulgular
- 2026'da Türkiye'de onaylanmış 93 tezdeki 14.888 kaynağın %68'i açık bilimsel veri tabanlarında doğrulandı.
- İncelenen 93 tezin 41'inde en az bir kaynağın DOI'si hatalıydı: 113 DOI hiçbir yayına çözümlenmedi, 67 DOI ise künyede belirtilenden bambaşka bir yayına yönlendirdi.
- 14.888 kaynaktan 374 tanesi (%2,5) otomatik denetimde şüpheli bulundu; bu bir ön işarettir, elle doğrulama gerektirir.
- Şüpheli kaynaklar birkaç tezde yoğunlaşıyor: 27 tezde hiç yok, 43 tezde 1 ile 5 arasında; tek bir tezde ise 45 şüpheli kaynak bulundu.
- Doğrulanamayan kaynakların büyük bölümü hata değildir: en büyük grup, eski ve Türkçe kitaplar, gazete yazıları ve arşiv belgeleri gibi açık dizinlerde zaten yer almayan kaynaklardır.
Sütunlar, tez başına şüpheli kaynak sayısını gösterir; gri sütun hiç şüpheli kaynak içermeyen tezlerdir.
Nasıl yapıldı
Örneklem tez numarasından çekildi
Tezler bir arşive ya da üniversiteye göre değil, YÖK'ün tez numarası üzerinden rastgele seçildi; böylece hiçbir kurum, alan ya da arşiv öne çıkmadı. Rastgelelik tohumu (20260920) kayıtlıdır; üçüncü bir kişi aynı 100 tezi yeniden üretebilir. Seçilen tezlerden 93 tanesinin kaynakçası okunabildi; 7 tezde kaynakça metinden güvenilir biçimde ayıklanamadı ya da tam metin yoktu, bu tezler sayılara katılmadı.
Tam metinler açık erişimden indirildi
Tezlerin tamamı YÖK Ulusal Tez Merkezi'nden, yayın izni olan açık erişimli nüshalarıyla indirildi; kaynakça bölümü metinden ayıklandı ve her künye ayrı ayrı sorgulandı.
Denetim deterministik
Kaynak doğrulama hükmünde üretken yapay zekâ kullanılmadı: her künye 12 uluslararası ve 7 ulusal veri tabanı ile kataloğun kayıtlarıyla karşılaştırıldı, DOI'ler çözümlenmeye çalışıldı.
Güncelleme: 26 Ekim 2026
Çalışmanın 22 Eylül 2026 tarihli ilk sürümünde PDF sayfa numaralarının künyedeki DOI'ye karışması, gerçek kaynakların bir kısmını “çözülmeyen DOI” gösteriyordu. Okuma hatası giderildikten sonra aynı tezler baştan denetlendi; bu sayfadaki bütün rakamlar yeni ölçümdür. İlk sürüm 100 tezde 13.961 kaynak bildiriyordu; düzeltilen okuyucu kaynakçaları daha eksiksiz ayıkladığı için tez başına kaynak sayısı arttı, kaynakçası güvenilir biçimde okunamayan 7 tez ise rakamların dışında bırakıldı (93 tez, 14.888 kaynak). İlk sürüm Zenodo'da arşivde durur ve bazı dizinlerde hâlâ eski başlığıyla görünebilir.
Rapor anonim
Çalışma boyunca tez, yazar ve danışman adı hiçbir yere kaydedilmedi. Yayımlanan veri setinde de yalnız tez türü, yıl ve sayılar bulunur; 59 üniversitenin hiçbiri tek tek adlandırılmaz.
“Doğrulanamadı” ne demek?
Doğrulanamayan ya da şüpheli bulunan 4.760 kaynağın tamamı hatalı değildir. En büyük öbek, açık dizinlerde bulunması zaten beklenmeyen kaynaklardır (eski ve Türkçe kitaplar, gazete haberleri, arşiv belgeleri); ardından hiçbir dizinde bulunamayan kayıtlar ve gerçek künye hataları gelir.
| Neden | Kaynak sayısı |
|---|---|
| Kapsam dışı (eski/Türkçe kitap, gazete ve arşiv belgesi, tez, web sayfası) | 1.763 |
| İndekslerde bulunamadı | 1.627 |
| Künye hatası (yazar, yıl, başlık, cilt/sayı) | 917 |
| Eşleşme belirsiz (kesinleşmedi) | 270 |
| DOI sorunu (çözülmüyor ya da başka yayına ait) | 183 |
Doğrulama hangi veri tabanından geldi?
Tek bir dizine bağlı kalınmadı; Türkçe kaynaklar için ulusal kataloglar da sorgulandı.
| Veri tabanı | Doğrulanan |
|---|---|
| 12 uluslararası veri tabanı | 8.266 |
| 7 ulusal veri tabanı ve katalog | 1.757 |
| Web sayfası (başlık teyidi) | 105 |
Sınırlar
- “Şüpheli”, otomatik denetim sonucudur ve elle teyit gerektirir; tek başına uydurma kanıtı değildir. Çözülmeyen bir DOI, yayıncının kaydı geç açmasından da kaynaklanabilir.
- Beşerî bilimlerde doğrulama oranı düşer: Türkçe kitaplar, Osmanlıca eserler, gazete haberleri ve arşiv belgeleri açık veri tabanlarında yer almadığından “doğrulanamadı” sayılır. Bu, tezin değil kapsamın sınırıdır.
- Örneklem yalnız yayın izni olan, açık erişime açılmış tezleri kapsar; erişime kapalı tezler dışarıdadır.
- Çalışma tek bir yılı (2026) ölçer; önceki yıllarla karşılaştırma içermez, dolayısıyla “arttı” ya da “azaldı” denemez.
Bu çalışmaya atıf
Çalışma Zenodo'da kalıcı bir tanımlayıcıyla (DOI) yayımlanmıştır; aşağıdaki künyeyle atıf verebilirsiniz.
Özdemir, C., & Gedik, M. A. (2026). Reference integrity in 2026 graduate theses: an automated check of 14,888 references from 93 theses (YÖK National Thesis Center). Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.22994564
Veri ve tekrarlanabilirlik
Tez tez sonuçlar anonim bir veri seti olarak yayımlanmıştır: her satırda tez türü, yıl, kaynak sayısı, doğrulanan/doğrulanamayan/şüpheli sayıları ve sorun kırılımı bulunur. Üniversite ve tez adı yoktur.
Kendi kaynakçanızı denetleyin
Aynı denetim, kaynakçanızı yapıştırdığınızda saniyeler içinde çalışır: her kaynak açık veri tabanlarında aranır, çözülmeyen DOI'ler ve künye hataları işaretlenir.