2026'da onaylanmış 100 tezde kaynakça denetimi
YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde 2026 yılında onaylanmış tezler arasından rastgele seçilen 100 tezin tamamını denetledik. 60 farklı üniversiteye ait bu tezlerdeki 13.961 kaynağın her biri açık bilimsel veri tabanlarıyla tek tek karşılaştırıldı.
Bulgu
İncelenen her iki tezden birinde — 53 tezde — en az bir kaynağın dijital nesne tanımlayıcısı (DOI) hatalıydı: 369 kaynakta DOI hiçbir yayına çözümlenmedi, 77 kaynakta ise DOI künyede belirtilenden bambaşka bir yayına yönlendirdi. Buna karşılık tezlerin 47'si hiçbir şüpheli kaynak içermedi; dağılım keskin: tek bir tezde 58 şüpheli kaynak bulundu.
Sütunlar, tez başına şüpheli kaynak sayısını gösterir; gri sütun hiç şüpheli kaynak içermeyen tezlerdir.
Nasıl yapıldı
Örneklem tez numarasından çekildi
Tezler bir arşive ya da üniversiteye göre değil, YÖK'ün tez numarası üzerinden rastgele seçildi; böylece hiçbir kurum, alan ya da arşiv öne çıkmadı. Rastgelelik tohumu (20260920) kayıtlıdır — üçüncü bir kişi aynı 100 tezi yeniden üretebilir.
Tam metinler açık erişimden indirildi
Tezlerin tamamı YÖK Ulusal Tez Merkezi'nden, yayın izni olan açık erişimli nüshalarıyla indirildi; kaynakça bölümü metinden ayıklandı ve her künye ayrı ayrı sorgulandı.
Denetim deterministik
Kaynak doğrulama hükmünde üretken yapay zekâ kullanılmadı: her künye Crossref, PubMed, Europe PMC, TR Dizin, DOAJ, DataCite, TO-KAT, Google Books ve YÖK Tez kayıtlarıyla karşılaştırıldı, DOI'ler çözümlenmeye çalışıldı.
Rapor anonim
Çalışma boyunca tez, yazar ve danışman adı hiçbir yere kaydedilmedi. Yayımlanan veri setinde de yalnız tez türü, yıl ve sayılar bulunur; 60 üniversitenin hiçbiri tek tek adlandırılmaz.
“Doğrulanamadı” ne demek?
Doğrulanamayan 3.872 kaynağın tamamı hatalı değildir. En büyük öbek, aracın kesin eşleşme kuramadığı kayıtlardır; ardından gerçek künye hataları ve indekslerde bulunması zaten beklenmeyen kaynak türleri gelir.
| Neden | Kaynak sayısı |
|---|---|
| Eşleşme belirsiz (kesinleşmedi) | 1.576 |
| Künye hatası (yazar, yıl, başlık) | 1.109 |
| Kapsam dışı (Türkçe/eski kitap, tez, web sayfası) | 981 |
| DOI sorunu (çözülmüyor ya da başka yayına ait) | 456 |
| İndekslerde bulunamadı | 214 |
Doğrulama hangi veri tabanından geldi?
Tek bir dizine bağlı kalınmadı; Türkçe kaynaklar için ulusal kataloglar da sorgulandı.
| Veri tabanı | Doğrulanan |
|---|---|
| Crossref | 7.372 |
| Google Books | 565 |
| TO-KAT | 432 |
| SOBIAD | 331 |
| TR Dizin | 281 |
| YÖK Ulusal Tez Merkezi | 117 |
Sınırlar
- “Şüpheli”, otomatik denetim sonucudur ve elle teyit gerektirir; tek başına uydurma kanıtı değildir. Çözülmeyen bir DOI, yayıncının kaydı geç açmasından da kaynaklanabilir.
- Beşerî bilimlerde doğrulama oranı düşer: Türkçe kitaplar, Osmanlıca eserler ve arşiv belgeleri açık veri tabanlarında yer almadığından “doğrulanamadı” sayılır. Bu, tezin değil kapsamın sınırıdır.
- Örneklem yalnız yayın izni olan, açık erişime açılmış tezleri kapsar; erişime kapalı tezler dışarıdadır.
- Çalışma tek bir yılı (2026) ölçer; önceki yıllarla karşılaştırma içermez, dolayısıyla “arttı” ya da “azaldı” denemez.
Veri ve tekrarlanabilirlik
Tez tez sonuçlar anonim bir veri seti olarak yayımlanmıştır: her satırda tez türü, yıl, kaynak sayısı, doğrulanan/doğrulanamayan/şüpheli sayıları ve sorun kırılımı bulunur. Üniversite ve tez adı yoktur.
Kendi kaynakçanızı denetleyin
Aynı denetim, kaynakçanızı yapıştırdığınızda saniyeler içinde çalışır: her kaynak açık veri tabanlarında aranır, çözülmeyen DOI'ler ve künye hataları işaretlenir.