Yapay zekânın verdiği kaynaklar gerçek mi? Teslimden önce kontrol edin
ChatGPT, Claude, Gemini, DeepSeek ve benzeri asistanlar akıcı ama var olmayan kaynaklar üretebilir: gerçek yazarlar, inandırıcı başlıklar, hiçbir yere gitmeyen DOI'ler. Listenizi yapıştırın; her kaynak Crossref, OpenAlex, PubMed ve TR Dizin kayıtlarıyla karşılaştırılsın.
ChatGPTClaudeGeminiDeepSeekCopilotPerplexityGrokLe Chat (Mistral)Qwen
Yapay zekâ kaynaklarında en sık üç sorun
Tamamen uydurma künye
Yazar, dergi ve yıl gerçekçi görünür; makale hiçbir indekste yoktur. Araç kaydı bulamayınca ve DOI çözülmeyince künyeyi kırmızı işaretler.
Gerçek yazar, uydurma makale
Alanın tanınmış yazarına hiç yazmadığı bir makale yakıştırılır. Yazarın gerçek yayınları arasında eşleşme aranır; yoksa şüpheli sayılır.
Yanlış DOI, yıl ya da dergi
Makale gerçektir ama DOI başka bir makaleye gider ya da yıl kayıttan farklıdır. Kayıttaki doğru bilgi gösterilir ve düzeltilmiş künye üretilir.
Uydurma kaynağın 6 belirtisi
- DOI çözülmüyor — doi.org adresine yapıştırınca 'DOI not found' çıkıyorsa kaynak büyük olasılıkla uydurmadır — en güvenilir tek işaret.
- Fazla uygun başlık — Başlık tam da sizin cümlenizi destekleyecek biçimde kurulmuşsa şüphelenin; gerçek makale başlıkları bu kadar 'terzi işi' olmaz.
- Yazar–dergi uyumsuzluğu — Tanınmış bir yazar, hiç yayın yapmadığı bir dergide gösteriliyorsa yazarın gerçek yayın listesine bakın.
- Sayfa ve cilt tutarsızlığı — Cilt 12, sayı 3, sayfa 45-60 gibi düzgün ama derginin o yıl o cildi yoksa kayıt uydurmadır.
- Google Scholar'da tek sonuç bile yok — Başlığı tırnak içinde aratın; hiçbir sonuç yoksa makale yoktur.
- Asistan 'emin' ama kaynak veremiyor — Bağlantı ya da DOI istediğinizde özür dileyip başka bir künye üretiyorsa ilk künye de uydurmaydı.
Yapay zekâ ile yazılmış metin için güvenli akış
Kaynak listesini kontrol edin
Asistanın verdiği künyeleri yapıştırın; uydurma, hatalı ve gerçek kaynaklar renkle ayrılır.
Atıf–metin uyumuna bakın
Gerçek bir kaynak bile sizin cümlenizi desteklemeyebilir; iddia ile kaynak içeriği karşılaştırılır.
Desteksiz cümleye dayanak bulun
Kaynağı olmayan ya da yanlış kaynaklı cümle için gerçek, açık erişimli kanıt aranır.
Kaynakçayı stile göre yeniden yazın
Doğrulanan kayıtlar APA 7, Vancouver, IEEE, TÜBİTAK ve 16 ek stilde yeniden üretilir.
Teslimden önce
- Her DOI gerçekten çözülüyor mu?
- Yazar gerçekten o makaleyi yazmış mı?
- Dergi, cilt, sayı ve yıl kayıtla uyuşuyor mu?
- Kaynak, metindeki cümleyi gerçekten destekliyor mu?
- Geri çekilmiş bir yayın var mı?
Hangi asistan olursa olsun aynı ölçüt
Kaynağın hangi araçtan geldiği önemsizdir; her künye aynı açık akademik kayıtlarla karşılaştırılır. Kaynak doğrulama hükmünde yapay zekâ kullanılmaz — sonuç, kayıtların deterministik karşılaştırmasıdır. Bulunamayan her kaynak uydurma değildir: yeni, yerel ya da niş yayınlar dizinlerde eksik olabilir; sarı sonuçları elle doğrulayın.