Yağmacı Dergi Nasıl Anlaşılır? İsim Listesi Değil, Ölçüt
“Yağmacı dergi” resmî bir sıfat değildir ve YÖK'ün yayımladığı bir yağmacı dergi isim listesi yoktur. Olan şey ÖLÇÜTLERDİR: ÜAK'ın belirlediği ilkeler ve uluslararası yayıncılık standartları. Bu yüzden doğru soru “bu dergi listede var mı?” değil, “bu dergi hangi ölçütlerde takılıyor?” olmalıdır. Bu rehber, tek bir sinyale bakarak hüküm vermeden nasıl karar vereceğinizi anlatır.
İsim listesi yok, ölçüt var
Bir dergiyi “yağmacı” diye damgalayan resmî ve bağlayıcı bir liste beklemeyin. Kişilerin tuttuğu listeler vardır ama bunlar tartışmalıdır, güncelliğini yitirebilir ve haksız yere dergileri kapsayabilir. Buna karşılık ölçütler açıktır: hakem süreci, editör kurulunun gerçekliği, ücret şeffaflığı, dizinlenme iddialarının doğruluğu, yayın hacminin makullüğü.
Dergi Doğrula bu yüzden isim eşleştirmez; ölçülebilir sinyaller üretir ve her birini ayrı ayrı gösterir. Hiçbir sinyal tek başına hüküm değildir — birkaçının bir arada çıkması anlamlıdır.
Ölçülen sinyaller ve ne anlama geldikleri
- ISSN resmî ISSN Portal'da kayıtlı değil — ciddi bir uyarı işareti.
- Açık erişimli ve ücret alıyor, ancak DOAJ kaydı doğrulanamadı.
- DOAJ'dan “en iyi yayıncılık uygulamalarına uymama” gerekçesiyle çıkarılmış.
- Yüksek ücrete karşın etki göstergeleri zayıf.
- Makale hacmi son yıllarda üç katından fazla artmış.
- Çok yüksek makale hacmine karşın atıf ortalaması düşük.
- Çok yeni bir dergi olmasına rağmen olağan dışı sayıda makale basıyor.
- Yayın hacmine oranla olağan dışı sayıda geri çekilmiş makale var.
- Derginin kimliğini taklit eden sahte bir site tespit edilmiş.
Tek sinyal hüküm değildir
Bu sinyallerin her birinin masum açıklamaları olabilir. Makale hacmindeki artış editoryal büyüme, özel sayı ya da kapsam genişlemesi olabilir. Yeni bir derginin çok yayın yapması, kurumsal bir yayıncının devreye girmesiyle açıklanabilir. DOAJ kaydının doğrulanamaması, başvurunun sürmesi anlamına gelebilir.
Karar verirken bakılması gereken şey, sinyallerin BİRLİKTE oluşturduğu tablodur: ISSN kayıtlı değil + ücret alınıyor + DOAJ yok + hacim patlaması aynı dergide görünüyorsa, bu artık tek tek açıklanabilir bir durum değildir.
Klon (kimliği çalınmış) dergi ayrı bir olaydır
Klon dergi, gerçek ve saygın bir derginin adını, ISSN'ini ve site tasarımını taklit eden sahte bir yayındır. Yazar sahte siteye gönderim yapar, ücreti öder ve makale hiçbir yerde görünmez. Bu durumda gerçek dergi de mağdurdur; uyarı derginin kalitesi hakkında değildir.
Korunmanın en pratik yolu: dergiye ASLA arama sonucundaki bağlantıdan gitmeyin. Yayıncının kendi alan adından ya da derginin bir makalesinin DOI'sini çözerek ulaşın. DOI sizi her zaman gerçek yayıncıya götürür.
Gönderimden önce beş dakikalık kontrol
- 1. ISSN'i resmî ISSN Portal'da doğrulayın.
- 2. Derginin son sayısından bir makalenin DOI'sini çözün; sizi aynı siteye götürüyor mu?
- 3. Editör kurulundaki iki ismi bağımsız olarak arayın; kurumları o dergiyi tanıyor mu?
- 4. Dizin iddialarını (Scopus, WoS) resmî listelerden ayrıca doğrulayın.
- 5. Ücretin ne zaman ve ne için istendiğini yazılı olarak alın; kabul öncesi ücret olağan dışıdır.
Dergiyi sinyalleriyle birlikte görün
ISSN kaydı, DOAJ durumu, hacim ve geri çekilme sinyalleri, klon dergi uyarısı. Dergi Doğrula'yı aç →